سرم درمانی اسهال و استفراغ یک درمان حمایتی است که برای مبارزه با عوارض ناشی از استفراغ و اسهال مکرر تجویز میشود. زمانی که پزشک متوجه شود بدن بیمار با کم آبی شدید روبهرو شده و نمیتوان با مایعات در یک بازه زمانی کوتاه آن را بهبود بخشید، استفاده از سرم پیشنهاد میشود.
در این مطلب از مجلهی کوشان نرس تصمیم داریم در رابطه با سرم درمانی برای اسهال و استفراغ صحبت کنیم. بنابراین اگر دوست دارید در این مورد اطلاعات بیشتری کسب کنید، با ما همراه شوید.
دلیل سرم درمانی در افراد مبتلا به اسهال و استفراغ
سرم درمانی برای اسهال و استفراغ زمانی مطرح میشود که فرد به دلیل دفع مدفوع آبکی و استفراغ دچار کم آبی شده و نتواند این کم آبی را با رژیم غذایی و مایعات جبران کند. این شرایط بیشتر در افراد دارای استفراغ مکرر و اسهال شدید دیده میشود. به همین دلیل پزشک برای تمام افراد مبتلا به اسهال و استفراغ، سرم تجویز نمیکند. در موارد خفیف میتوان به راحتی کم آبی بدن را با نوشیدن مایعات کافی جبران کرد.
اسهال و استفراغ چگونه باعث کمآبی بدن میشوند؟
بدن برای حفظ عملکرد طبیعی سلولها، گردش خون و فعالیت اندامها به مقدار مشخصی آب و الکترولیت نیاز دارد. هنگام اسهال، مدفوع آبکی مقدار زیادی آب و املاحی مانند سدیم، کلر، پتاسیم و بیکربنات را از بدن خارج میکند. استفراغ نیز این روند را تشدید میکند و مقدار بیشتری از مایعات و املاح دستگاه گوارش را از بدن خارج میسازد. هرچه دفعات اسهال و استفراغ بیشتر باشد، سرعت از دست رفتن مایعات نیز افزایش پیدا میکند.
علائم کمآبی بدن پس از اسهال و استفراغ چیست؟
کم آبی ناشی از اسهال و استفراغ بسته به شدت با علائم مختلفی شناخته میشود. در جدول زیر علائم کم آبی خفیف، متوسط و شدید را بیان کردهایم:
| شدت کمآبی | علائم و نشانهها |
|---|---|
| کمآبی خفیف | تشنگی، خشکی دهان و لبها، احساس خستگی، کاهش نسبی ادرار و تیره شدن رنگ ادرار |
| کمآبی متوسط | تشنگی شدید، خشکی واضح دهان، کاهش ادرار، ضعف، بیقراری یا تحریکپذیری، گود رفتن چشمها |
| کمآبی شدید | بیحالی یا گیجی، ناتوانی در نوشیدن، کاهش شدید یا قطع ادرار، گود رفتن چشمها، افت فشار خون و ضعف شدید |
| علائم کمآبی در کودکان | گریه بدون اشک، خشکی دهان، کاهش دفعات ادرار یا خیس شدن پوشک، گود رفتن چشمها، بیحالی و تحریکپذیری |
انواع سرم برای اسهال و استفراغ
سرمهای متنوعی برای کمک به درمان ضعف و کم آبی ناشی از اسهال و استفراغ مصرف میشود که از مهمترین آنها میتوانیم به موارد زیر اشاره کنیم:
سرم نرمال سالین (Normal Saline 0.9%)
سرم نرمال سالین یا کلرید سدیم ۹/۰ درصد، یکی از رایجترین محلولهای کریستالوئیدی برای درمان کمآبی ناشی از اسهال و استفراغ شدید است. این محلول حاوی غلظت مشخصی از سدیم و کلر است که فشار اسمزی مشابهی با مایعات بدن دارد. تزریق نرمال سالین با جبران سریع حجم خون و مایعات بینبافتی، افت فشار خون ناشی از دهیدراتاسیون را برطرف میسازد.
پزشکان از نرمال سالین عمدتاً در فاز حاد بیماری و هنگام بروز نشانههای دهیدراتاسیون متوسط تا شدید استفاده میکنند. این سرم با افزایش حجم گردش خون، عملکرد کلیهها را بهبود میبخشد و از شوک هیپوولمیک جلوگیری میکند.
سرم قندی نمکی (Dextrose Saline)
سرم قندی نمکی ترکیبی از دکستروز (عموماً ۵ درصد) و کلرید سدیم (۴۵/۰ یا ۹/۰ درصد) است که با هدف تامین مایعات و املاح از دسترفته و ارائه انرژی سریع به سلولها مورد استفاده قرار میگیرد. استفراغ و اسهال طولانیمدت ذخایر گلیکوژن کبد را خالی میکند و فرد را در معرض افت قند خون و تحلیل انرژی قرار میدهد.
گلوکز موجود در این سرم انرژی لازم برای عملکرد ارگانهای حیاتی را تامین میکند و روند بازسازی سلولی را سرعت میبخشد.
سرم دکستروز ۵ درصد (Dextrose 5%)
سرم دکستروز ۵ درصد یک محلول قندی است که پس از ورود به بدن و سوختوساز سریع گلوکز، اثر هیپوتونیک پیدا میکند و آب آزاد در اختیار سلولها قرار میدهد.
کاربرد اصلی این سرم در افت قند خون، کاهش شدید انرژی بیمار و اصلاح دهیدراتاسیون سلولی است. پزشکان اغلب این سرم را در ترکیب با سایر سرمهای الکترولیتی یا برای تزریق داروهای وریدی خاص به کار میبرند تا همزمان با جبران قند خون، خطر نوسانات شدید اسمزی کاهش یابد.
سرم رینگر لاکتات (Ringer’s Lactate)
سرم رینگر لاکتات یک محلول ایزوتونیک و الکترولیتی کامل است که ترکیب شیمیایی آن شباهت زیادی به پلاسما دارد. این سرم علاوه بر سدیم و کلر، حاوی پتاسیم، کلسیم و ترکیبات لاکتات میباشد. اسهال و استفراغ مداوم باعث دفع شدید الکترولیتها و بهم خوردن تعادل اسیدی در بدن میشود. لاکتات موجود در این سرم در کبد به بیکربنات تبدیل میشود و اسیدیته خون را متعادل میسازد.
مزایای سرم تراپی اسهال و استفراغ
سرم تراپی در افراد دارای اسهال و استفراغ میتواند مزایای درمانی بسیاری داشته باشد. از مهمترین این مزایا میتوانیم به موارد زیر اشاره کنیم:
- جبران سریعتر مایعات ازدسترفته
- جبران سدیم و سایر الکترولیتهای ضروری
- کمک به بهبود علائم کمآبی
- کاهش ضعف و بیحالی
- کمک به بهبود سرگیجه ناشی از کمآبی
- کمک به حفظ فشار خون و گردش مناسب خون
- کمک به پیشگیری از تشدید کمآبی
- جبران مایعات در استفراغهای مکرر
- کمک به جبران مایعات در اسهال شدید
- تامین مایعات در صورت ناتوانی در نوشیدن
- کمک به بهبود وضعیت عمومی بیمار
- کاهش خطر عوارض ناشی از کمآبی شدید
عوارض سرم درمانی اسهال و استفراغ
تزریق سرم استفراغ و اسهال نیز مانند هر سرم دیگری با یک سری عوارض شایع و گذرا همراه است. از مهمترین این عوارض میتوانیم به درد، قرمزی یا تورم محل تزریق، التهاب رگ، عفونت محل تزریق و واکنش به ترکیبات سرم اشاره کنیم.
توجه داشته باشید که تزریق بدون تجویز سرم استفراغ و اسهال در افرادی که به آن نیاز ندارند، ممکن است موجب اختلال الکترولیتی، افزایش حجم مایعات بدن و در برخی افراد تشدید مشکلات قلبی یا کلیوی شود.
تغذیه پس از تزریق سرم اسهال و استفراغ
پس از تزریق سرم استفراغ و اسهال باید نظارت دقیقی بر روی تغذیه خود داشته باشید تا روند بهبودی سریعتر حاصل شود. در جدول زیر گفتهایم چه مواد غذایی را مصرف و از چه مواد غذایی پرهیز کنید:
| غذاهای مناسب | غذاهای نامناسب |
|---|---|
| برنج ساده و کته | غذاهای سرخشده و چرب |
| نان ساده و تست | فستفود و غذاهای سنگین |
| سیبزمینی آبپز | غذاهای تند و پرادویه |
| موز و سیب پخته | ترشیجات و خوراکیهای اسیدی |
| سوپ ساده و کمچرب | نوشیدنیهای گازدار |
| مرغ آبپز یا کبابی | خوراکیهای بسیار شیرین |
| تخممرغ آبپز | غذاهای پرچرب و سنگین |
| ماست ساده کمچرب در صورت تحمل | نوشیدنیهای کافئیندار |
| آب و محلول ORS | نوشیدنیهای انرژیزا و الکلی |
نتیجهگیری
در این مطلب به بررسی سرم درمانی در اسهال و استفراغ پرداخته و اطلاعاتی را در این باره بیان کردیم. اگر پزشک برای شما سرمی جهت بهبود ضعف و کم آبی ناشی از اسهال و استفراغ تجویز کرده و به دنبال تزریق آن در منزل هستید، میتوانید روی کمک ما در کوشان نرس حساب باز کنید. ما اینجاییم تا با سرم تراپی در منزل، شما را از مراجعه به مراکز درمانی بینیاز کنید.
البته فراموش نکنید تیم ما خدمات سرم تراپی را تنها با تجویز پزشک ارائه میدهد. برای کسب اطلاعات بیشتر و دریافت مشاوره رایگان با شماره تلفن 09105603084 تماس بگیرید.
سوالات متداول
تفاوت سرمدرمانی با محلول ORS چیست؟
پودر ORS یک محلول خوراکی حاوی آب، قند و املاح است که از طریق دستگاه گوارش جذب شده و به جبران آب و الکترولیتهای ازدسترفته کمک میکند. در مقابل، سرمدرمانی بهصورت وریدی انجام میشود و مایعات و الکترولیتها را مستقیماً وارد جریان خون میکند.
آیا همه افراد مبتلا به اسهال و استفراغ به سرم نیاز دارند؟
خیر. در موارد خفیف، معمولاً مصرف مایعات و محلول ORS میتواند به جبران آب و املاح از دسترفته کمک کند. سرمدرمانی بیشتر زمانی استفاده میشود که کمآبی شدید باشد یا فرد نتواند مایعات را از راه دهان دریافت کند.
آیا میتوان کمآبی ناشی از اسهال و استفراغ را در خانه درمان کرد؟
اگر کم آبی خفیف باشد، با مصرف مایعات، مصرف پودر ORS و پیروی از یک رژیم غذایی مقوی میتوان آن را جبران کرد.
آیا سرم باعث قطع شدن اسهال و استفراغ میشود؟
خیر. سرمدرمانی مستقیماً اسهال یا استفراغ را متوقف نمیکند؛ هدف اصلی آن جبران آب و الکترولیتهای ازدسترفته و پیشگیری یا درمان کمآبی بدن است.
سرمدرمانی چه کمکی به جبران آب و املاح بدن میکند؟
سرمدرمانی با وارد کردن مایعات و الکترولیتها به جریان خون، به جبران سریع آب و املاح ازدسترفته در اثر اسهال و استفراغ کمک میکند. این روش میتواند حجم مایعات بدن را بهبود دهد و علائم ناشی از کمآبی مانند ضعف، سرگیجه و کاهش ادرار را کاهش دهد. سرمدرمانی مستقیماً اسهال یا استفراغ را متوقف نمیکند و هدف اصلی آن اصلاح کمآبی بدن است.
چه زمانی اسهال و استفراغ به سرمدرمانی نیاز دارد؟
زمانی که فرد دچار کمآبی شدید شود، نتواند مایعات را از راه دهان مصرف یا در معده نگه دارد، یا علائمی مانند کاهش شدید ادرار، سرگیجه شدید، بیحالی، گیجی و افت فشار خون داشته باشد، پزشک ممکن است سرمدرمانی را توصیه کند. در موارد خفیف، معمولاً مصرف مایعات و محلول ORS میتواند نیاز بدن به آب و املاح را تأمین کند.
