بسیاری از افراد به اشتباه تصور میکنند تزریق سرم یک اقدام ساده است که تمامی افراد برای رفع بیحالی و کم آبی مجاز به انجام آن هستند. این باور کاملا اشتباه است. برخی از افراد جزو کاندیدای نامناسب سرم تراپی به شمار میروند و در صورت تزریق سرم با عوارض شدید و گاه جبرانناپذیری روبهرو خواهند شد.
در این مطلب از مجلهی کوشان نرس تصمیم داریم در رابطه با موارد منع تزریق سرم صحبت کنیم و اطلاعات لازم را در اختیار شما قرار دهیم. برای کسب اطلاعات بیشتر با ما همراه شوید.
آیا سرم زدن همیشه ایمن است؟
سرمتراپی برعکس تصور خیلیها، یک روش تقویتی بیخطر برای درمان بیحالی، ضعف یا سرماخوردگی نیست. زمانی که سرم تزریق میکنید، حجم زیادی از مایعات و املاح مستقیما و با سرعت وارد گردش خون میشوند. اگر قلب، کلیهها یا رگهای شما توانایی پذیرش یا دفع این حجم اضافی را نداشته باشند، وارد کردن ناگهانی مایعات آسیبهای جدی به ارگانهای حیاتی وارد میکند.
به همین دلیل، سرم هم مثل هر داروی دیگری دوز مشخص، موارد مصرف و منع تزریق دارد. تزریق خودسرانه مایعات وریدی بدون معاینه و بررسی شرایط بدنی، توازن دقیق املاح خون را برهم میزند و میتواند خطرات جانی داشته باشد.
چه کسانی نمیتوانند سرم تزریق کنند؟
طبق گفته متخصصان افراد زیر جزو کاندای نامناسب تزریق سرم هستند:
واکنشهای حساسیتی و آلرژی
اگر سابقه حساسیت دارویی دارید یا بدنتان به ترکیبات همراه سرم مثل ویتامینهای تزریقی، مسکنها یا آنتیبیوتیکها واکنش نشان میدهد، شما کاندای نامناسب تزریق سرم هستید. وقتی ماده آلرژن مستقیما وارد رگ شود، خیلی سریع در تمام بدن پخش میشود و زمان بسیار کمی برای جبران وجود دارد. این اتفاق میتواند ظرف چند دقیقه باعث افت شدید فشار خون، تنگی نفس، تورم گلو و شوک آلرژیک (آنافیلاکسی) شود. به همین دلیل توصیه میشود پیش از وصل کردن سرم، تمام سوابق حساسیتی خود را دقیق به پرستار یا پزشک اطلاع دهید.
نارساییهای قلبی و عروقی
بیمارانی که نارسایی قلبی دارند یا از فشار خون بالای کنترلنشده رنج میبرند، عضله قلبشان ضعیف شده است و توانایی پمپاژ حجم بالای خون را ندارد. ورود ناگهانی سرم به رگها، حجم خون در گردش را به سرعت افزایش میدهد و بار کاری بسیار سنگینی به قلب خسته وارد میکند. این فشار اضافه میتواند باعث پس زدن مایعات به داخل ریهها، احساس خفگی و تنگی نفس شدید شود.
عفونتهای فعال
وجود هرگونه زخم، التهاب، سوختگی یا عفونت پوستی در محل رگگیری، یک منع تزریق سرم در آن نقطه محسوب میشود؛ زیرا سوزن آنژیوکت باکتریهای روی پوست را مستقیما وارد جریان خون کرده و باعث عفونت خونی شدید (سپسیس) میشود. همچنین اگر بیمار دچار تب یا عفونت ناشناخته در بدن باشد، تزریق خودسرانه سرمهای تقویتی میتواند تب را بالا ببرد، علائم اصلی بیماری را مخفی کرده و تشخیص درست پزشک را به تاخیر بیندازد.
مشکلات انعقادی خون
افرادی که به بیماریهای انعقادی مثل هموفیلی مبتلا هستند یا داروهای رقیقکننده خون مانند وارفارین، هپارین یا پلاویکس مصرف میکنند، موقع سرمتراپی با چالش جدی روبرو میشوند. رگهای این افراد شکننده است و سوزن آنژیوکت میتواند باعث نشت خون، دیوارهزدگی رگ و خونریزی شدید زیرپوستی یا هماتومهای دردناک شود. علاوه بر این، ورود حجم زیادی از مایعات، فاکتورهای انعقادی خون را رقیقتر کرده و ریسک خونریزیهای داخلی را بالا میبرد.
اختلالات کلیوی
کلیهها مایعات و املاح اضافی بدن را از طریق ادرار دفع میکنند. وقتی کلیهها دچار نارسایی یا کمکاری میشوند، توانایی دفع مایعات را از دست میدهند. در این حالت، تزریق سرم باعث تجمع مایع در بدن و افزایش حجم خون میشود. این تجمع مایعات فشار خون را به شدت بالا میبرد، باعث تورم شدید در دستها و پاها میشود و در موارد شدیدتر، مایع وارد ریهها شده و تنگی نفس حاد ایجاد میکند. به همین دلیل، بیماران کلیوی در گروه اصلی افرادی که نباید سرم بزنند قرار دارند و دریافت سرم برای آنها فقط با دستور مستقیم پزشک و به صورت بسیار محدود انجام میشود.
عدم تعادل الکترولیتها
سرمهای تزریقی حاوی املاح حیاتی مثل سدیم، پتاسیم، کلر و کلسیم هستند که عملکرد قلب و عضلات را تنظیم میکنند. اگر تزریق سرم بدون بررسی آزمایشگاهی و سنجش میزان این املاح انجام شود، توازن شیمیایی خون برهم میخورد. برای مثال، تزریق سرمهای حاوی پتاسیم به فردی که پتاسیم خونش بالاست، یا تزریق سرم نمکی به فردی با سدیم بالا، عوارض جدی ایجاد میکند. این تغییر ناگهانی املاح میتواند باعث اختلال در ریتم ضربان قلب، تشنج و تغییر شدید فشار خون شود. به همین علت، بهم خوردن توازن املاح، فرد را به کاندای نامناسب تزریق سرم تبدیل میکند.
نتیجهگیری
در این مطلب به بررسی موارد منع سرم پرداختیم و گفتیم چه افرادی نمیتوانند سرم بزنند. البته سرم زدن برای هر کس بدون تجویز پزشک ممنوع است. اگر پزشک برای شما سرم تجویز کرده و ساکن تهران هستید، برای سرم تراپی در منزل میتوانید روی کمک ما حساب باز کنید. برای کسب اطلاعات بیشتر با شماره تلفن 09105603084 تماس بگیرید.
سوالات متداول
مصرف داروهای رقیقکننده خون مثل وارفارین چه خطری هنگام سرمتراپی دارد؟
داروهای ضدانعقاد باعث شکنندگی رگها و دیر بسته شدن خون میشوند. ورود سوزن آنژیوکت در این افراد میتواند موجب خونریزی شدید زیرپوستی، هماتومهای دردناک و در صورت تزریق حجم بالای مایعات، رقیقتر شدن فاکتورهای خون شود.
اگر فردی دچار بیحالی شدید شد اما منع تزریق سرم داشت، چه جایگزینی وجود دارد؟
بهترین راهکار، بررسی علت اصلی بیحالی توسط پزشک و استفاده از درمانهای خوراکی مثل پودرهای ORS، مایعات ولرم و تنظیم قند یا فشار خون از طریق داروهای مشخص است تا نیازی به ورود ناگهانی مایعات به رگ نباشد.
آیا سرم قندی برای افراد دیابتی منع تزریق دارد؟
بله، سرمهای قندی (مانند دکستروز) قند خون را بهسرعت و به شدت بالا میبرند. تزریق این سرمها به بیماران دیابتی بدون كنترل دقیق انسولین میتواند منجر به شوک هایپرگلیسمی و عوارض جدی شود.
آیا تزریق سرم در خانه برای افراد مبتلا به نارسایی کلیه امکانپذیر است؟
تزریق خودسرانه سرم در خانه برای بیماران کلیوی کاملا ممنوع است و خطر تجمع مایع در ریهها را به همراه دارد. این افراد فقط با تجویز مستقیم پزشک متخصص، در شرایط کنترلشده و با محاسبه قطرهچکانی مایعات مجاز به دریافت سرمهای خاص هستند.
